بابەتی زیاتر


پێغەمبەر و ئەبو جەهل بارزانی و ئۆجالان
04/30/2020 08:43:03
کۆڕۆنا له‌ ته‌رازووی ته‌ندرو‌ستی و ئابووری دا
04/28/2020 23:57:01
کۆڕۆناو مرۆڤی باڵا
03/29/2020 10:18:32
ئه‌رێ كۆرۆنا بەئایدز و كه‌ره‌نتینه‌ بەمەساج تێگه‌یشتون؟
03/24/2020 18:07:15
بیرکردنەوە لەسەردەمی کۆڕۆنادا
03/13/2020 10:11:48

پەکە کەو تێکەڵکردنی سیاسەت و مرۆڤایەتی

مەحمود عەبدوڵا
مەحمود عەبدوڵا


سیاسەت و مرۆڤایەتی بەدرێژایی مێژوو بە دوو ئاڕاستەی پێچەوانەدا ڕۆیشتوون، سیاسەت بواری بەرژەوەندییە نەک  اخلاق ئەمە واقیعی سیاسەتی سەر ئەرزە،هەوڵوێستە فەلسەفیەکانیش بونە هۆی بە ئەقڵانیکردنی سیاسەت وگۆڕینی تیۆری مافی خودایی پاشاکان بە پەیمانی کۆمەڵایەتی واتا ئەوەی کە گەل سەرچاوەی دەسەڵاتە بە ئەقڵانیکردنی سیاسەت و دەسەڵاتە،گێڕانەوەی دەسەڵان بۆ شتێک جگە لەدەسەڵاتی گە ل واتا سیاسەتی نا ئەقڵانی. دەوترێت سیاسەت تەنیا مێشکی هەیە،ئەمەش واتا سیاسەت لەسەربنەمای بەرژەوەندییە نەک اخلاق،وەک کانت دەڵێت بەرژەوەندی بناغە کەی مێشکە اخلاقیش بناغەکەی دڵە،بۆیە ناکرێت هەست تێکەڵ بە سیاسەت بکرێت ،دەبێت کەسی سیاسی تەوا ئەقڵانی بێت،ئەوە بەم واتایە نییە کە هەمو سیاسییەک دورە لە مرۆڤایەتی ،بە ڵکو بەو واتایەیە کە سیاسی ناتوانێت لە بواری سیاسیدا هەستەکانی تێکەڵ بە بەرژەوەندیەکان بکات،بەواتایەکیتر لە کایەی سیاسیدادڵ و مێشک پێکەوە کارناکەن،چونکە دواجار کەسی سیاسی خاوەن دەسەڵات دەبێت بگەڕێتەوە بۆ بەرژەوەندییەکانی ئەو کۆمەڵگایەی سیاسەتی تێدا دەکات،هیچ کۆمەڵگایەک ئامادە نییە بەرژەوەندییەکانی بەمرۆڤایەتی بگۆڕێتەوە،چونکە ئەویش بە شێکە لە کۆمەڵگایەکی گەورەتر واتا کۆمەڵگای مرۆا‌ۆڤایەتی. وهیچ کۆمەڵگایەکیش ناتوانێت بەتەنیا درێژە بەهەبونی خۆی بدات،مەگەر گۆشەگیرو لەدەرەوەی شارستانیەت بێت. لەم بابەتەدا دەمەوێت هەندێک پرسیار بوروژێنم،کەڕەنگە من خۆم وەڵامی تەواوم پێ نەبێت،یان وەڵامەکان لە کەسێکەوە بۆ کەسێکیتر بگۆڕێن،بە پێی تێگەیشتن لە سیاسەت و مرۆڤایەتی و بە پێی ئایدیۆلۆژیاو دینەکان ،بەڵام من بۆ وەڵامی ئەو پرسیارانە خۆم لە هەموو هەستێک دادەبڕم ڕێک وەک سیاسیەکان، بەڵام تەنیا لە بیرکردنەوەدا . پەکە کە کە ڕەگێکی سۆسیالیزمی هەیە خاوەنی دونیا بینی و ستراتیژی خۆیەتی،دەیەوێت ڕوی بێڕەحمانەی جیهان و سیستەمی سەرمایەداری و دۆخی مرۆڤ و ژینگە کەی بگۆڕێت،ئەم هێزەش خاوەنی ڕابەڕێکی فیکری گەورەیە کە لە چوارچێوەی مرۆڤایەتیدا بۆچونەکانی دەردەبڕێت ،بیرمەندو سیاسییەک کە دەیەوێت سیاسە و اخلاق،مرۆڤایەتی و سیاسەت ،ئەقڵ و دڵ یان هەست پێکەوە ئاشت بکاتەوە.لێرە دا نامەوێت هەڵوێستە ئاشتی خوازییەکانی ئۆجەلان بەکەمبگرم،بەڵکو دەمەوێت بڵێم دەبێت هەڵوێسته سیاسی و مرۆڤایەتییەکانی لێک جودا بکرێنەوە ،چ ئۆجەلان و چ پەککە دەبێت لەیادیان بێت کە ئەوانی خاوەنداریەتی لەدۆزی گەلێک دەکەن ئەمەش پێویستی بەسیاسەت لە پێناو گەیشتن بە ئازادی ئەم گەلە گەلێک کە مرۆڤایەتی قەرزداریەتی نەک بە پێچەوانەوە،خاوەنداریەتی پەکە کە و ئۆجەلان و سوربونیا لەسەر مرۆڤایەتی هەڵوێستێکی زێدە گرنگە،بەڵام ناکرێت ئەو دوبابەتە تێکەڵبکرێن. ڕەنگە گەر لەکەسێکی ئاسایی بپرسیت ئۆجەلان بۆ لە ئیمڕالییە ڕاستەوخۆ پێت بڵێت لەبەر ئەوەی سیاسیەکی گەورەی کوردە،بەڵام ڕەنگە ئەوکسەی هزری ئەم بیرمەندەی خوێندبێتەوە، ببۆهەمان پرسیاری گۆرین وڵامەکەی ئەوەبێت کە ئۆجالان هیومانیستێکی گەورەیە.
ئێستا ڕێک کاتی ئەوەیە لەخۆمان بپرسین ئۆجەلان بۆچی لە ئیمڕالییە؟   بۆچی چەندین دەزگای گەورەی هەواڵگری بە شوێنیەوە بون،بۆچی جیهان شوێنێکی نەبو ئۆجەلان بگرێتە خۆ؟بۆچی ئەو یەکسانکرا بە جیهان؟دیسان دە پرسینەوە لە بە ر ئەوەی سیاسیەکی گەورەی کوردە،یاخود لەبەر ئەوەی خاوەن هەڵوێستێکی گەورەی مرۆڤانە یە و خواوەندەکان پێیان قبوڵنەکرا؟ئەرێ ئۆجەلان وەک سۆسیالیستێک ،یان وەک کوردێک،یاخود وەک مرۆڤێک خە خاوەنداریەتی لەمرۆڤایەتی دەکات لە ئیمڕاڵییە؟ دیسان وڵامەکان جیاواز  دەبن لە کەسێکە وە بۆکەسێکیتر،بەڵام من پێم وایە ئۆجالان هەرسێکیانە،ئەو وەک سوسیالیستێک وەک کوردێک وەک  مرۆڤێک و دواجار وەک فەیلەسوف و بیرمەندێکیش لە ئیمڕالییە،ئەو ئەگەر تەنیا سیاسییەک بوایە چارەنوسێکی دیکەی دەبو. ئەگەر وەک سیاسییەک لە ئۆجەلان بڕوانین کە یەکە م سیاسی کوردە کە ڕونیکردەوە دەوڵەتۆکەکانی عیڕاق و تورکیا و سوریاڕۆڵی مقاش دەبینن،لە کەیسی کوردا،و کێشەکە چارە سەرەکەی لە ئەوروپایە و تەڵەزگە کە لەوێ دانراوە بۆ گەلی کورد و تەواوی گەلانی ناوچەکە و دەمامکەکانی وڵاتانی ڕۆژئاوای لادا ،ئەوە ئۆجەلان وەک سیاسییەکی کورد گۆشە گیر کراوە و هیچیتر،بەڵام بەدڵنیاییەوە ئۆجەلان لە وە گەورەترە تەنیا سیاسەتمەدارێکی کوردبێت،ئەو قسانە م وەک موریدێتی لێوەر نەگیرێت،چونکە وەک ئۆجەلان دەڵێت موریدێتی زیانی زۆری لێداوین.بەڵام خۆ ڕاستینەی کەسێک و ناساندنی وەک خۆی گوناه نییە. وەکچۆن باسی غاندی و ماندێلا و مارکس دەکرێت دەبێت ئاسای بێت باسی ئۆجەلانیش بکەین با ئۆجلان سەرۆکی پەکەکەش بێت،ناکرێت هێندە بیر تەسک بین پێمان وابێت دەبێت ئۆجەلانی سیاسی بچوک بکەینەوە ،مەبەستم لە و عەقڵیەتە تەسکەی حیزبایەتییە لەناو کوردا هەیە،خۆ هەمو هیندیەکان لە گەڵ هەمو بۆچونەکانی غاندی نەبون بەڵوم ئەوە نەبووە هۆی ئەوەی بە ڕێبەری خۆی نەزانن،خەباتی غاندیش بۆ سەربەخۆیی هیندستان نەبووە هۆی ئەوەی ئەو کەسێتییەکی جیانیش نەبێت،ئێمە جارێک سە ر بە کۆمەڵگایەکی بچوکین و جارێکیش سر بەکۆمەڵگایەکی گورەترین کە کۆمەڵگای مرۆایەتییە دەبێت هاوسەنگییک ڕابگرین. پە کەکە ئەمڕۆ لە سەرانسەری کوردستاندا هێزێکی چالاکە ،هێزێکی خاوەن دنیابینی و بە دیسپلینە،خاوەن ستراتیژو ئامانجی خۆیەتی پەکە کە دەیهەوێت ڕێنیسانسێک ئەنجامبدات لەڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست،بەڵام پرسیار ئەوەیە پەکەکە دەتوانێت ئەوە بکات"سیاسەت هونەری ممکینە"بۆیە دەبێت بپرسین ئە و فرە ڕەهەندییە لە گەڵ هێزی پەکە کە دەگونجێت؟پەکە کە جیهان دەناسێت،بەڵام پێویستە هێزو سەردەمی خۆشی بناسێت،لەسەدەی بیست و یەک سیاسەت تەنیا بەفیکرو پەروەردە و ڕێکخستن ناکرێت،دەبێت بەرژەوەنندی بخرێتە سەر،ئەگینا ئەم چێشتی سیاسیە ناکوڵێت وبێتام دەبێت؟ئەمڕۆ کۆمەڵگایەکی جیهانی هەیە ،کۆمەڵگای نێودەوڵەتی هەیە،قانونی نێودەوڵەتی هەیە،تۆڕێکی فراوانی بەرژەوەندی هەیە لەناو تەواوی دەوڵەتانی جیهان ئایا دەکرێت ئێمە لەدەرەوەی ئەمکۆمەڵگایەوە خەریکی دڕاندنی تۆڕی ئەو بەرژەوەندیانە بین و سیاسەت و مرۆڤایەتی تێکەڵ کەین؟زۆرجار تاکێک ئە توانێک ڕوبەڕوی کۆمەڵگا بێتەوە،ڕێدەکەوێت سەربکەوێت و کۆمەڵگا وەرچەرخێنێت،زۆرجاریش ڕەنگە ئەو تاکە فڕێدرێتە دەرەوەی کۆمەڵگا،بەڵام لەم سەر دەمەدا حیزبێک ناتوانێت ڕوبەڕوی جیهان بێتەوە بەڵکو دەتوانێت جێگای خۆی بکاتەوە و لە م کۆمەڵگا ی  نێودەوڵەتیدا جێگای خۆی بگرێت،ئەمڕۆ هەر دەوڵەتێک بەتەنیا سیاسەت بکات گۆشەگیر دەکرێت،ئەی دەبێت هێزێکی سیاسی بەتەنیا چی پێبکرێت. ئێمە پێویستە لەدوای شەڕی عەفرین فێری سیاسەت بین،سیاسەت و مرۆڤایەتی لێک جودابکەینەوە! جێگایەک بۆ بەرژەوەندی وڵاتانی زلهێز بکەینەوە و ببین بە ڕەقەم.بەبڕوای من سازش نەکردن لە سەر هەندێ پرەنسیپ   بۆهێزێک کە خۆی بەخاوەنی دۆزی گەلێک دەزانێت هەڵەیە.پێویستە بزانین کە مرۆڤایەتی هیچمان بۆناکات،ئێمە پێمان وانەبێت بتوانین عاتیفەی سیاسەتی جیهانی  بجوڵێت لەبەر ئەوەی وەک وتمان سیاسەت تەنها مێشکی هەیە.
هەڵبەت لەبواری کلتوری،فەلسەفی ئێمە نابێت دەستبەرداری مرۆڤایەتی بین،بەڵام دەبێت لەسیاسەتدا تەواو عەقڵانی بین.دەبێت ڕومان لەبەرژەوەندی بێت و تەنیا ئەقڵ بەکار بهێنین.
هەمو ئەمانەت باسمکرد پرسیارێکیتر دروست دەکەن،ئەویش ئەوەیە بۆچی کوردان لەسەدەی بیست و یەک ڕوبەڕوی لەناو بردن دەبنەوە،بۆچی دوای سەدساڵناپەسندین"پەسندناکرێین" خۆ ئەگەر جاران کورد سەرکردەی ڕامیارزانی نەبو،ئێستا هەیەتی،بەڵام ئایا هۆکارەکەی ئەوەیە ئێمە سیاسەت و مرۆ ڤایەتی تێکەڵ دەکەین؟ دە بێت ئەم ناپەسندییەی ئێمە،ئەم بێدەنگیەی جیهان لەبەر ئەوە نەبێت کە ئێمە بانگەشەی مرۆڤایەتی دەکەین،بەڕاستی منیش نازانم سۆفیا....
دواجار دەپرسم ڕەوایە ئێمە شەڕی مرۆڤایەتی بکەین؟ڕەوایە ببینە قوربانی مرۆڤایەتی،ئایا شەڕی مرۆڤایەتی بکەین چییە و نەیکەین چییە؟
محمود عبداللە

07/08/2018 23:00:31 | 618 | Print Friendly and PDF