بابەتی زیاتر


ڀانۆرامای گە مارۆكانی سە رئێران
11/16/2018 10:27:13
چەمكی دەسەڵات
11/12/2018 11:03:06
دەسەڵاتی دادوەری وهەیمەنەی لۆژیکی هێز.!
11/10/2018 08:06:11
دیووی یاسایبوونی یەکەم دانیشتی پەرلەمانی کوردستان
11/06/2018 12:19:28
فایەق گوڵپی لە کتێبێکدا وەک شایەتحاڵ شۆڕشی کورد دەگێڕێتەوە
10/18/2018 17:14:49

زەنگەکە لێیداو قۆناغێکی تر دەستی پێکرد!!!

د.کامەران مەنتک
د.کامەران مەنتک


د.کامەران مەنتک

پەیوەندیەکان نێوان ھەرێم و بەغدا، پەیوەندیەکە بنەمایە لەسەر رق و دوژمنداری مێژینەو چەوساندنەوەو جینۆسایدکردنی زیاتر لە سەدەیەک، بەشداری کردن لە دامەزراندنی عێراقێکی نوێ، لە راستیدا ئەو درۆ گەورەیە بوو، تەانەت دەتوانین بڵێین ئەو خیانەتە بوو، کە سەرکردایەتی سیاسی کورد لەگەڵ میللەتەکەی خۆی کردی، لە ساڵی ٢٠٠٥ زۆرینەی رەھای خەڵکی کوردستان دژی ئەوە بوون لەگەڵ عێراق بمێننەوە، کەچی ئەو سەرکردایەتیە کاریان لەسەر دەستوورو رێکخستنەوەی ناو ماڵی عێراق کرد، لەکاتێکدا کەلتووری سیاسی و بیری ناسیونالیستی و تەنانەت ئایدیۆلۆژیای ئاینیش لەعیراق، کوردی وەک ھاوبەشێک قبووڵ نییە، زۆرینەی خەڵکی کوردستانیش باوەڕی بەعیراقی بوون نیەو خۆی بە عیراقی نازانێت، ھەروەک چۆن عیراقیش ھەرگیز کوردی وەک ھاوڵاتییەکی عێراقی نەبینیوە، بۆیە لە قۆناغی دوای رووخانی دەوڵەتی عیراق، کورد میوانێکی چرووک و رەزا قورس بووە لە بەغدا، بە تێپەڕینی کاتیش رەزاکەی قورستر بووە زیاتر چرووک بووە، سەبری بەغداش بەرامبەر کورد تەنھا لە پێناو گۆڕانی ھاوسەنگی ھێزو دەستخستنی دەرفەتێک بوو بۆ لێدان و بچووک کردنەوەی مەسەلەی کورد و لکاندنەوەی ھەرێم بە بەغدا، ئەو گفتوگۆیانەی لە نێوان بەغدا و ھەرێم ئەنجام دراوە، ئەوانەی، کە ئەنجام دەدرێن، جگە لە دیوی پێشەوەی ئەو سیاسەتە زیاتر نەبووە، بۆیە ھەموو ئەو گفتوگۆیانەی کە کراون، ھەموو ئەو گفتوگۆیانەش، کە دەکرێن، لە راستیدا بەر لەوەی دەست پێبکەن بە کۆتا ھاتوون!
مەسەلەی ریفراندۆم، سەرباری فاکتەرە ناوخۆییەکانی، وەک لە وتارێکی ترد ئاماژەمان پێکرد، ھۆکاری سەرەکی گۆڕانی ھاوسەنگی ھێزە لە نێوان ھەرێم و بەغدا، دوای سەرکەوتنی بەغدا بەسەر رێکخراوی داعش و نزیک بوونەوەی بە کۆتاھاتنی ئەو قۆناغە، بەغدا ھەوڵدەدات ئەو پاڵپشتییە نێودەوڵەتیەو ئەو چەکانەی کەوتۆتە دەستی، بەکاری بێنێت لە پێناو بچووک کردنەوەی رۆڵی کوردو سەرلەنوێ کۆنتڕۆلکردنەوەی کەرکوک و ئەو ناوچە کوردستانیانەی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان، بۆیە ریفرانۆم بکرێت یاخود دوا بخرێت، قۆناغێکی تر لە پەیوەندیەکانی نێوان ھەرێم بەغدا دەستی پێکردووە، شەڕە لەسەر دەست شکاندنەوەی یەکتر و تاقیکردنەوەی ھێزی بازووی یەکتر، لە ھەموو حالەتەکاندا رووبەرووبوونەوەیەک لەنێوان ھەرێم و بەغدا بەڕێوەیەو ھەر روودەدات، لەسەر زەمینەی واقعدا ھێزەکان رووبەرووی یەکترن و ئامادەن بۆ جەولەیەکی تری شەڕ، ئەمریکاو ھێزی ھاوپەیمانان ھەوڵدەدەن لەرێگای دواخستنی ریفراندۆمەوە بەر بەو شەڕە بگرن، یاخود بە لایەنی کەم دوای بخەن، بەڵام لەو ھەوڵەیان سەرکەوتوو نابن، ئەگەر بتوانن فشار لەسەر کوردیش دروست بکەن، نااتوانن ھەمان فشار لەسەر بەغدا دروست بکەن، چونکە بەغدا ئێستا گەمە لەسەر ھاوپەیمانیەکی تری نا ئەمریکی، واتە ھاوپەیمانی رووسی-ئێرانی-تورکی دەکات و دەیەوێت ھەژموونی ئەمریکا لەو ناوچەیە لاواز بکرێتەوە! کەواتە خودی کێشەکە لەوەدایە ئایا کەرکوک لە ژێر لە ناوچەی نفووزی ئەمریکا دەمێنێتەوە وەکو ئێستا، یاخود دەکەوێتە ژێر نفووزی ھاوپەیمانیەتی دژە ئەمریکا، ئەو شەڕانەی دادێت ئەو مەسەلەیە یەک لایی دەکاتەوە، لە ھەموو حاڵەتەکاندا ئەگەرێکی زۆر بەھێز ھەیە لە دوای شەڕی حەویجە، کەرکووک بکرێتە گۆڕەپانی سەرەکی نێوان ھەرێم و بەغدا، بێگومان خەتی ئەو شەڕەش بە درێژایی سنوورەکانی نێوان ھەرێم بەغدا لە خانەقینەوە تاکو سنجار درێژ دەبێتەوە.
بەکارھێنانی کارتی ریفراندۆم و جیابوونەوە لەعێراق، کارتێکی مەترسیدارو دوو روو بوو، لە لایەک بەھۆی ئاڵۆزی قەیرانە جیھانی ھەرێمایەتیەکان کۆمەڵگای نێودەوڵەتی ئامادەی ئەو جۆرە سەرەرۆییە نییە، ئەو فشارانەی، کەدەکرێتە سەر کورد، رەنگدانەوەی ئەو دۆخە نێودەوڵەتیە ئاڵۆزەیە، لە لایەکی تر ناوماڵی کوردی لەو پەڕە پەرتەوازەیی دایە، کە دەشکرێت ریفراندۆم بکرێتە ئەو ئامڕازەی ئەو ماڵەی پێ رێکبخرێتەوە، لە ھەموو حالەتێکدا، کورد نابێت وا تێبگات، کە شەڕەکە بە تەنیا لەسەر ئەوە، بەڵکو شەڕەکە لەسەر ئاستێکی جیھانی، شەڕی دابەشکردنەوەی ناوچەی نفووزە، ھەر شەڕێک لەنێوان کوردو بەغدا سەر ھەڵبدات، ئەمریکا ناتوانێت بەرگری لە ھەرێمی کوردستان نەکات، چونکە کەوتنە دەستی ئەو ناوچە دەوڵەمەندو ستراتیژیانە بۆ دەست حکومەتی بەغدا، واتای زیاد بونی نفووزی رووسیا و ئێرانە، ئەو کاتە پێگەیەک بۆ ئەمریکا لەو ناوچەیە نامێنێتەوە، ناچار دەبێت وەکو بەریتانیا لە دوای جەنگی دووەمی جیھان، بە ئاسانی لەو ناوچانە بکشێتەوە.
ئەگەر بێتوو لە روانگەیەکی ستراتیژی و جیۆپۆلەتیکیەوە سەیری پێگەی ئەمریکا بکەین، دەبینین لە زۆر لەو ناوچانەی ئاسیای ناوەڕاست و رۆژھەڵاتی ناوەڕاست لە پاشەکشەدایەو ھەژموونی رووسیا رۆژ بە رۆژ زیاترو بەھێزتر دەبێت! لە سوریا رووسیا ھەروا دێتە پێشەوە، لە دەروازەی کەنداو ، راستە ھێزەکانی ئەمریکا بنکەی سەربازی و بوونی ھەواڵگریان ھەیە، بەڵام ئێران تا رادەیەکی زۆر ھەژموونی خۆی سەپاندووە، لە ئیستا ئەمریکا لە ئەفغانستانیش وا تەنگی پێھەڵدەچنرێت، بۆیە ئەگەر بێتوو لەو ناوچە ستراتیژیەی ھەرێمی کوردستانیش بەغدا بێتە پێشەوە، ئەمریکا و ھاوپەیمانیەتی نێودەوڵەتی دژی رێکخراوی داعش ناتوانێت دەستەوەستان بێت، چونکە قووڵایی ستراتیژی رەھەندەکە وەک ئاماژەم پێکرد مەسەلەی کورد نیە بەڵکو دابەشکردنەوەی نفووزە، کە لەگەڵیدا سەرلەنوێ دابەش بوونەوەو رێکخستنەوەی ھێزەکانیش دەستی پێکردووە، بۆنمونە رێکەوتننامەی نێوان رێکخراوی داعش و حزب اللە ی لوبنانی و حکومەتی سوریا بەشێکە لە دروست بوونی ھاوپەیمانیەتی ئێرانی-رووسی-تورکی، کە ھیچ گومانی تیانیە عیراقیش بەشێکە لەو ھاوپەیمانیەتیەو ھەست بەوە دەکرێت کە ھەمان رێکەوتن لەنێوان حکومەتی عێراق و رێکخراوی داعش لە ئارادابێت، ئەو ھاوارو ناڕەزایەتیانەی، کە حکومەتی عێراق دەریاندەبڕێت بەرامبەر گواستنەوەی ھێزەکانی داعش بۆ ناوچە سنووریەکانی عیراق، کە لە راستیدا ناوچە سنووریەکانی کوردستانە، جگە لەسیناریۆیەک بۆ شاردنەوەی راستیەکان زیاتر نیە، تەسلیم کردنەوەی تەلەعفەر بە سوپای عیراق و ھەمان ئەو سیناریۆ کە چاوەڕوان دەکرێت لە حەویجە رووبدات، دەر ھاویشتەی ئەو ھاوپەیمانیەتیە نویێەیە، بە دەربڕینێکی تر چەتری ناسیونالیستی توندرەوی تورکی و عەرەبی توانی بۆ جارێکی تریش لەژێر کاریگەری ھەڕەشە ستراتیژیەکاندا ھەردوو لای شیعەو سوننە بەیەکەوە کۆ بکاتەوە، کەئەمە وا دەکات کە شەڕی حەویجە بۆ کورد زۆر مەترسیدار بێت!
لە راستیدا خەَکی سادەی کوردستان، ھەستی بەوە کردووە، کە مەسەلەی ریفراندۆم تەنیا بانگەشەیەکی سیاسیەو پارتی دەستی پێکرد بۆ ئەوەی کێشەکانی خۆی ھەناردەی دەرەوە بکات، بەڵام ناکرێت ئەو دیوە راستەقینەیەش فەرامۆش بکەین کە پرسی ریفراندۆم وەک ھاوارێکی بارزانی بوو بەرامبەر ئەو ھاوسەنگی ھێزەی کە گۆڕانی بەسەر داھاتووە! لە کاتی ئێستادا پێم وایە، کە قۆناغی ریفراندۆم بە کۆتا ھاتووە، بەکارھێنانی ئەو کارتە گەورەیە، ئەگەر بێتوو لەو دانیشتنانەی کە لە ئایندەدا لە نێوان بەغداو ھەرێم روودەدەن راست نەکرێتەوە، زەبرێکی کوشندەی ستراتیژی و مێژوویی وا لە مەسەلەی کورد، نەک بە تەنیا لە ھەرێمی کوردستان، بگرە لە ھەموو کوردستان دەدات، کە بەدەیان ساڵی تر کورد نەتوانێت خۆی بگرێتەوە، بۆیە ئەو مەسەلە ئاڵۆزە، ئەگەرچی بە شێوەیەکی حزبی و ھەڵە دەستی پێکرد، دەبێت لە روانگەیەکی چارەنووس و کارەساتێکی نیشتمانیەوە سەیر بکرێت، پێوستە کورد رەچاوی ئەم خاڵانە بکات:
١- ئەمریکا ھەڕەشەی ئەوە دەکات کە شەڕێکی گەورە لە ئەنجانی راپرسی روودەدات، ئەمە زۆر راستە، بەڵام ئەو شەڕە پەیوەندی بە ریفراندۆمەوە نەماوە، ریفراندۆم دوا بخرێت یا خود نەخرێت، ئەو شەڕە ھەر روودەدات، بارزانی کارتێکی وای دایە دەست بەغدا، کە زۆر زیرەکانە توانی بۆ یەکخستنەوەی ناو ماڵی عەرەبی بەکاری بێنێت و بیکاتە بیانگەیەک بۆ گەڕاندنەوەی دەسەڵاتی خۆی بۆ ئەو ناوچە کوردستانیانەی کە دوای ٢٠١٤ کەوتنەوە دەست کورد، بەڵام ئەمریکا ناتوانێت لەو شەڕە پشتی کوردی نەگرێت، چونکە لە دواجاردا لەگەڵ کورد کەوتۆتە یەک بەرەوە، کورد پێویستە لەکاتی گفتوگۆکانی لەگەڵ بەغدا ئەو خاڵە بەھەند وەرگرێت.
٢- نابێت کورد شاندی دانوستان بنێیرێتە بەغدا، لەبەرئەوەی ناردنی ھەر شاندنێک لەو قۆناغە واتای دەست پێکردنی گفتوگۆکانە بەشکست و شکستێکی سیاسی گەورەیە، بەڵکو دەبێت چاوەڕوانی ئەوە بکات شاندی بەغدا بێتە کوردستان، چونکە شاندی بەناوی ریفراندۆم چوونە بەغدا پێویستە بەغدا بەرامبەر ئەمە شاند بنێرێتەوە، پێچەوانەی ئەمە واتای ئەوەیە کە تەرازووەکە لە بەرژەوەندی بەغدا شکاوەتەوە، بۆیە فشارەکانی بەغدا زیاتر دەبێت و داواکاریکەکانی گەورەتر دەبن، لە ژێر ھەر فشارێکدا بێت نابێت شاندی کورد بچێتەوە بەغدا.
٣- نابێت ھەرگیز قسە لەسەر کێشەکانی قۆناغی فیدراڵی نێوان ھەرێم و بەغدا بکرێت، چونکە سیستەمی فیدراڵی ئەوەی سەلماند کە ناتوانێت کێشەکان چارەسەر بکات، ئەو جۆرە پەیوەندیە فیدڕاڵیە لە نێوان بەغداو ھەولێر شکستی ھێنا، بەڵکو دەبێت گفتوگۆ لەسەر لەسەر شێوازێکی تر لە پەیوەندی و رێکخستنەوەی پەیوەندیەکان بکرێت، بۆ نمونە لەسەر بنەمای کۆنفیدرٍاڵی، واتە ئەوەی کورد لە رێگای ریفراندۆمەوە نەیتوانی بە دەستی بێنێت، پێویستە کارتی ریفراندۆم بەکار بھێنرێت بۆ ئەو مەبەستەی ئاماژەمان بۆ کرد، بە پێچەوانەی ئەمە، چارەنووسی کورد لە ھەرێمدا رووبەرووی مەترسیەکی زۆر گەورە دەبێتەوە؟ ئەو سەرکردایەتیەی ئێستا ئیدارەی مەسەلەکە دەکات، بەرپرسی یەکەمەو ئۆباڵەکەی ھەموو دەکەوێتە ئەستۆی ئەوان.

09/16/2017 09:47:36 | 2440 | Print Friendly and PDF